Doğan Prepol /
Sancak hafızasına, aile köklerine ve mankurtlaştırmaya karşı bir çağrı
İstanbul — Prof. Dr. Ayhan Olcay tarafından kaleme alınan “Eğilmeyen Aidiyet: Sinan Salkoviç” kitabı, Sancak tarihinin uzun süre suskun bırakılmış aile hafızasını, arşiv belgelerini, sözlü anlatıları ve yerel liderlik mirasını bir araya getiren güçlü bir hafıza çalışması olarak Cinius Yayınları etiketiyle okurla buluşuyor.
Kitap, yalnızca Sinan Salkoviç’in hayatını anlatan bir aile tarihi değildir. Aynı zamanda Sancak’ta yerel halkını, ailesini ve aidiyetini korumak için sorumluluk almış insanların temsil ettiği “Sancak Liderlik Modeli” üzerine bir çağrıdır. Eserde Sinan Salkoviç, devlet otoritesinin çöktüğü, sınırların belirsizleştiği ve kimliklerin tehdit altında olduğu bir dönemde; ailesini, köyünü ve halkını korumaya çalışan yerel bir lider olarak ele alınmaktadır. Kitabın taslağında da vurgulandığı gibi, Sancak’taki direniş tek bir isimle açıklanamayacak kadar geniştir; farklı dönemlerde ortaya çıkan tornadan çıkmış gibi baynı davranış modelini sergileyen liderler zinciri, kriz zamanlarında toplumun nasıl organize olduğunu gösteren bir model sunmaktadır.
Eserin temel mesajlarından biri, mankurtlaştırmaya karşı hafızaya çağrıdır. Sancak insanının tarihi, uzun yıllar boyunca çoğu zaman başkalarının diliyle, başkalarının niyetiyle ve tek taraflı anlatılarla aktarılmıştır. Bu nedenle “Eğilmeyen Aidiyet”, geçmişi romantize etmeden anlamaya; acıları nefretin değil, hafızanın konusu yapmaya; aile hikâyelerini belge, tanıklık ve vicdanla yeniden kurmaya çağırmaktadır. Kitapta bu yaklaşım, “bir halkın en büyük kaybı yalnızca toprağını kaybetmesi değil; kendi hikâyesini başkalarının diliyle öğrenmeye mahkûm kalmasıdır” düşüncesiyle ifade edilmektedir.
Bu çalışma aynı zamanda bugün hayatta oluşumuzun, ailelerimizin korunmuş olmasının ve Sancak’ın birçok bölgesinde daha büyük felaketlerin yaşanmamasının arkasında, Sinan Salkoviç ve onun gibi yerel kahramanların verdiği mücadelenin bulunduğunu hatırlatmaktadır. Sancak’ın birçok noktasında kitlesel yok oluşların önlenmesi, yalnızca askeri güçle değil; yerel liderlik kapasitesi, toplumsal refleks, aile ve köy dayanışmasıyla mümkün olmuştur. Bu nedenle kitap, Sancak kahramanlarını yalnızca geçmişte kalmış kişiler olarak değil, bugünün gençleri için bir karakter ve sorumluluk modeli olarak sunmaktadır.
Kitapta özellikle arşivlere ulaşmanın zorlukları, belgelerin kaybolması, aile hafızalarının parçalanması ve Sancak tarihi üzerine uzun süredir devam eden sessizlik vurgulanmaktadır. Sancak tarihi gibi göçlerle dağılmış, arşiv izi zaman içinde kaybolmuş ve aile belgeleri çoğu zaman evlerde, mezar taşlarında, tapu kayıtlarında ya da sözlü anlatılarda kalmış bir alanda, Osmanlı arşiv belgeleri başta olmak üzere her belge büyük önem taşımaktadır. Eser, sınırlı arşiv verilerinin gölgesinde literatür, sözlü tarih ve genealogik izlerin birlikte okunmasıyla geçmişi mümkün olan en tutarlı biçimde anlamaya çalışan bir hafıza çalışması olarak konumlanmaktadır.
“Eğilmeyen Aidiyet”, klasik bir kitap olmanın ötesinde “Yaşayan Kitap” modeliyle hazırlanmıştır. Kitapta yer alacak QR kod üzerinden ulaşılabilecek “Yaşayan Kitap Klasörü”, yeni belge, fotoğraf, mezar taşı kaydı, tapu bilgisi, askerî kayıt, aile anlatısı ve sözlü tanıklıkların zaman içinde eklenmesine imkân verecektir. Böylece eser kapanmış bir dosya değil; Sancak aile hafızasının yeni belgelerle büyüyen dijital bir arşivi olacaktır. Kitapta özellikle Sinan Salkoviç, Salkoviç ailesi, Kelepole, Zapadni Mojstir, Draga, Tutin, Pešter, Rožaje, İbar-Kolašin hattı, 1958 Türkiye göçü ve genel Sancak aile hafızasına ilişkin belge ve tanıklıkların paylaşılması için açık bir çağrı yapılmaktadır.
Cinius Yayınları üzerinden yayımlanacak olması, eseri yeni nesil yayıncılık modeli açısından da anlamlı kılmaktadır. Geleneksel toplu baskı zorunluluğu yerine talebe göre tek tek basılabilen kitap modeli ve e-kitap imkânı sayesinde eser, yalnızca Türkiye’de değil, Sancak diasporasının yaşadığı Avrupa, Balkanlar ve dünyanın farklı bölgelerine kolayca ulaşabilecektir. Böylece Sancak hafızası, yalnızca raflarda kalacak bir kitap değil; dijital çağda yayılabilen, güncellenebilen ve yeni kuşaklara aktarılabilen bir hafıza platformuna dönüşecektir.
Prof. Dr. Ayhan Olcay, kitabın amacını şu çağrıyla özetliyor:
“Sancaklıların artık kendi aile köklerini araştırması, yaşlılarını dinlemesi, mezar taşlarını okuması, Osmanlı ve Balkan arşivlerindeki izlerini araması ve kendi hikâyesini yazması gerekiyor. Çünkü hafıza yoksa refleks yoktur; refleks yoksa lider yoktur. Gelecekte başarılı olabilmek ve hayatın her alanında lider çıkarabilmek için yeni neslin önce geçmişini bilmesi gerekir.”
Eserde ayrıntılı biçimde ele alınan “Sancak Liderlik Modeli”, liderliği bir makam ya da unvan olarak değil, kriz anında yük alma kapasitesi olarak tanımlar. Bu modele göre Sancak’ta liderlik yukarıdan atanmaz; aşağıdan kabul edilir. Meşruiyet güçten değil, güvenden doğar. Bu yaklaşım, bugünün gençlerine geçmişi yalnızca anılacak bir hatıra olarak değil, geleceği kuracak bir okul olarak görme çağrısı yapmaktadır.
“Eğilmeyen Aidiyet: Sinan Salkoviç”, Sancak ve Sancaklıların tarihi üzerindeki suskunluğa, sansüre, belgeye erişim zorluklarına ve hafıza kaybına karşı yazılmış bir itiraz metnidir. Bu kitap, yalnızca bir ailenin değil, dağılmış bir hafızanın yeniden kurulma çabasıdır.
Belge, fotoğraf ve aile tanıklıkları için çağrı:
Elinde Sancak aile tarihine, Sinan Salkoviç’e, Kelepole’ye, Draga hattına, 1958 Türkiye göçüne veya bölgesel hafızaya ilişkin belge, fotoğraf ya da sözlü bilgi bulunan herkes, bu yaşayan hafıza çalışmasına katkıda bulunmaya davet edilmektedir.
Kitap: Eğilmeyen Aidiyet: Sinan Salkoviç
Yazar: Prof. Dr. Ayhan Olcay
“Eğilmeyen Aidiyet: Sinan Salkoviç” kitabı çıktı!
Yayınevi: Cinius Yayınları
https://www.cinius.shop/product/egilmeyen-aidiyet-sinan-salkovic/
Tema: Sancak hafızası, aile kökleri, yerel liderlik, arşiv belgeleri, mankurtlaştırmaya karşı hafızaya çağrı
Model: Basılı kitap + e-kitap + QR kodlu Yaşayan Kitap Klasörü
